Zeka Geriliği Tanısı Kaç Yaşında Konur? Toplumsal ve Siyasal Bir Perspektif
Giriş: Toplumsal Düzen ve Güç İlişkileri Üzerine Bir Düşünce
Toplumlar, her bireyi bir arada tutan kuralları, normları ve düzeni belirlerken, bu düzenin dışına çıkan veya “farklı” kabul edilen bireyler, toplumsal yapılar içinde çoğu zaman marjinalleşir. Bir insanın zeka seviyesi, bu tür sosyal yapılar içinde nasıl algılandığını ve tanımlandığını etkileyen önemli bir faktördür. Peki, bu farklılıklar ne zaman bir “probleme” dönüşür? “Zeka geriliği” veya “zeka geriliği tanısı” gibi kavramlar, yalnızca biyolojik ya da psikolojik bir sınırla ilgili değil, aynı zamanda toplumsal, siyasal ve kültürel bağlamda anlam bulur. Bu yazı, zeka geriliği tanısının ne zaman konulduğuna dair sadece psikolojik değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasal bir bakış açısı sunacaktır. İktidar ilişkileri, kurumlar, yurttaşlık ve demokrasi bağlamında bu kavramların nasıl şekillendiği, tanıların toplumsal yapılarla nasıl iç içe geçtiği ve meşruiyetin ne anlama geldiği üzerine derinlemesine bir analiz yapacağız.
Zeka Geriliği ve Toplum: Tanı ve Toplumsal Meşruiyet
Zeka geriliği (veya zeka yetersizliği), bir kişinin bilişsel işlevlerini anlamada ve uygulamada belirgin bir eksiklik yaşaması durumudur. Ancak bu tanının ne zaman konulacağı, yalnızca bir biyolojik veya tıbbi süreç değil, toplumsal bir onay sürecidir. Zeka geriliği tanısının konulması, bir kişinin toplumdaki yerini ve rolünü belirleyen bir tür “sosyal mühendislik” olarak da değerlendirilebilir. Toplumlar, neyin “normal” olduğunu ve hangi düzeyde bir bilişsel işlevselliğin yeterli olduğunu tanımlar. Buradaki sorular daha geniştir: Kim karar verir ve neden bu kararın verilmesi gerekmektedir? Bu kararlar toplumda kimlerin yararına olacak ve kimlerin zararına?
Tanı, Kurumlar ve İktidar
Tanının konulma süreci, büyük ölçüde toplumdaki iktidar yapıları tarafından şekillendirilir. Zeka geriliği tanısı, yalnızca tıbbi bir teşhis değil, aynı zamanda bir “etik” ve “hukuki” durumdur. Devletin veya toplumun belirli bir grubu dışlamak, marjinalleştirmek ya da farklılaştırmak istemesi, bu tür tanıları meşrulaştıran kurumsal bir düzene yol açar. Foucault’nun iktidar ilişkileri üzerine yaptığı analizlerde belirttiği gibi, iktidar yalnızca baskı ve cezalandırma ile değil, aynı zamanda toplumsal normların oluşturulması ve bireylerin bu normlara uyum sağlamasıyla işler. Zeka geriliği tanısının konulması, bu normların ve kabul edilmiş sınırların bir uzantısıdır. Eğer toplumun normları belirli bir zekâ seviyesini yeterli kabul ediyorsa, geriye kalanlar bu normlar dışında kalacak ve “eksik” olarak etiketlenecektir.
Zeka geriliği tanısının konulması da bu tür iktidar ilişkilerinin bir yansımasıdır. Bu tanı, bireylerin sosyal hayatta nasıl yer bulacağına, eğitimden iş gücüne kadar birçok alanda haklarının nasıl belirlenmesine yol açar. O zaman, bu tanının iktidar tarafından belirlenen sınırlar çerçevesinde konulması, bireylerin katılım hakkını nasıl kısıtlar? Katılım hakkı, tüm yurttaşların eşit haklarla toplumda yer bulmalarını sağlamak açısından önemlidir. Ancak zeka geriliği tanısı, bu eşitliği zedeleyen bir ayırıcı işlev görebilir.
İdeoloji ve Zeka Geriliği: Bir Toplumsal İnşaat
İdeolojiler, toplumsal düzeni ve bireylerin toplumsal rolleriyle ilgili anlamları şekillendiren bir çerçeve sunar. Zeka geriliği gibi kavramlar, bir ideolojik çerçeve içinde şekillenir. Modern toplumlar, özellikle kapitalist düzenin egemen olduğu ülkelerde, verimlilik ve iş gücü piyasası normları, “ideal” bireyi tanımlar. Bu ideolojik çerçeve, bireylerin iş gücü piyasasında yer alabilmesi için gereken zekâ seviyelerini belirler ve buna göre normlar oluşturur. Zeka geriliği tanısı bu bağlamda, toplumsal değerlerin ve üretim ilişkilerinin bir yansımasıdır.
Karl Marx ve Toplumsal Yapı
Marx, toplumların ekonomik yapılarına dayalı olarak şekillendiğini belirtir. Toplumda “farklı” kabul edilen her şey, üretim sürecinde işlevsel olmayan bir öğe olarak görülür. Kapitalist toplumda, verimlilik en yüksek önceliğe sahiptir ve bu nedenle zekâ seviyesi de toplumsal işleyişin önemli bir faktörü haline gelir. Zeka geriliği tanısı da bu çerçevede, verimli olamayan bireylerin marjinalleşmesine yol açar. Bu marjinalleşme, bireyin sosyal ve ekonomik haklarını sınırlayabilir. Bu anlamda, ideolojiler, bireylerin toplumsal katılımını engelleyen bir mekanizma olarak işlev görebilir.
Yurttaşlık, Demokrasi ve Zeka Geriliği
Zeka geriliği tanısı, aynı zamanda yurttaşlık hakları ve demokrasinin temelleriyle de ilişkilidir. Demokrasi, bireylerin eşit bir şekilde karar alma süreçlerine katılmalarını öngörür. Ancak, zeka geriliği tanısı konan bireyler, çoğu zaman bu eşitlikten mahrum kalırlar. Onlar, toplumsal katılım açısından genellikle dışlanmış bir konumda kalırlar. Bu durum, hem yurttaşlık hakları hem de demokrasi anlayışını zedeler.
John Rawls ve Adalet Teorisi
John Rawls’un adalet teorisinde, herkesin en az dezavantajlı duruma gelmesi gerektiği öngörülür. Rawls, toplumsal adaletin, zayıf ve dezavantajlı grupların korunmasına dayandığını savunur. Zeka geriliği tanısı, bu dezavantajlı grupların haklarını koruma sorunu yaratır. Bu noktada, toplumsal adaletin uygulanabilirliği, zeka geriliği tanısı olan bireylerin toplumsal katılımını nasıl mümkün kılacağımızla ilgilidir. Bu bireylerin haklarının güvence altına alınması, demokrasinin derinleşmesi açısından hayati önemdedir.
Zeka Geriliği Tanısı ve Meşruiyet Sorunu
Zeka geriliği tanısının konulması, toplumsal meşruiyetle ilgili önemli sorular doğurur. Kimler bu tanıyı koyma yetkisine sahiptir? Bu tanının toplumsal düzende nasıl bir anlam taşıyacağı ve bireylerin katılımını nasıl etkileyebileceği, siyasetin temel sorunlarından biridir. Meşruiyet, bir toplumsal düzenin kabul edilebilirliğini ve adaletini sorgulayan bir kavramdır. Eğer bu tanı, yalnızca bir ideolojik çerçeveye dayandırılarak ve toplumsal normlara göre konuluyorsa, bu durum meşruiyetin sorgulanmasına yol açabilir.
Sonuç: Zeka Geriliği Tanısının Toplumsal Yansımaları
Zeka geriliği tanısı, sadece bir biyolojik ya da psikolojik süreçten ibaret değildir; aynı zamanda toplumsal ve siyasal bir olgudur. İktidar ilişkileri, ideolojiler, yurttaşlık ve demokrasi bağlamında bu tanı, bireylerin toplumsal katılımını şekillendirir. Zeka geriliği tanısının konulma süreci, toplumsal meşruiyetin ve adaletin sağlanmasında önemli bir rol oynar. Bu durum, toplumsal düzenin nasıl işlediği, kimlerin toplumsal hayata dahil olduğu ve kimlerin dışlandığı sorularını gündeme getirir. Zeka geriliği, yalnızca bir bireysel durum değil, aynı zamanda toplumsal yapının ve güç ilişkilerinin nasıl şekillendiğinin bir göstergesidir.